Είναι ο ειδικός επιστήμονας ο οποίος ασχολείται με την πρόληψη, αξιολόγηση και αντιμετώπιση των δυσκολιών λόγου(προφορικού και μη), ομιλίας, φωνής, επικοινωνίας, σίτισης και κατάποσης.

Αποσκοπεί στην ανάπτυξη της επικοινωνίας(λεκτικής ή μη), την καθαρότητα ομιλίας, στην παραγωγή του λόγου και στην ομαλή ένταξη του παιδιού στο κοινωνικό και στο σχολικό περιβάλλον.

Λόγος είναι τρόπος που ανακοινώνουμε τη σκέψη μας ( λεκτικός ή και μη). Είναι η ικανότητα που διαθέτουμε για να οργανώσουμε τις σκέψεις μας, τις ανάγκες μας και να εκφράσουμε τα συναισθήματά μας στους άλλους.

Ομιλία είναι η ικανότητα συνδυασμού των ήχων για την άρθρωση των λέξεων, τη σωστή ποιότητα της φωνής και τον ομαλό ρυθμό.

Επικοινωνία είναι η ανταλλαγή πληροφοριών, ιδεών και συναισθημάτων μεταξύ των ανθρώπων. Απαιτεί επαρκή κατανόηση και έκφραση του προφορικού λόγου.

Σημασιολογία: Αφορά το λεξιλόγιο των παιδιών, δηλαδή το περιεχόμενο του λόγου. Εξετάζει τη γνώση των λέξεων, τη σημασία των λέξεων και το νόημα των προτάσεων. Παιδιά με σημασιολογικές δυσκολίες παρουσιάζουν φτωχό λεξιλόγιο, αργό ρυθμό κατάκτησης νέων εννοιών, δυσκολία στο συνδυασμό λέξεων ώστε να εκφράσουν σωστά αυτό που θέλουν, δυσκολία στη κατονομασία αντικειμένων και ενεργειών, δυσκολία στις συνώνυμες και αντίθετες λέξεις. Αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη του προφορικού και του γραπτού λόγου.

Φωνολογία: Αφορά τη μορφή της γλώσσας. Εξετάζει τους ήχους, πως οι ήχοι διακρίνονται μεταξύ τους, πως οι ήχοι συνδέονται για να φτιάξουν λέξεις και πως οι λέξεις φτιάχνουν προτάσεις και το αντίστροφο. Στα παιδιά με φωνολογικές δυσκολίες παρατηρούνται αντικαταστάσεις φωνημάτων (φέλω αντί για θέλω), πτώση φωνήματος ή συλλαβής (πέλο αντί για καπέλο), αναδιπλασιασμοί( τουτάλι αντί για κουτάλι, απλοποιήσεις συμπλεγμάτων ( βιβίο αντί για βιβλίο) αντιμεταθέσεις συλλαβών (βλιβίο αντί για βιβλίο), κ. άλλα.

Οι δυσκολίες στη φωνολογική ενημερότητα κατά τη προσχολική ηλικία έχουν ως αποτέλεσμα στη πρώτη σχολική ηλικία τα παιδιά να δυσκολεύονται να διαβάσουν και να γράψουν. Για το λόγο αυτό χρειάζεται να προετοιμαστούν από το νηπιαγωγείο στη δεξιότητα αυτή για να αποτραπούν δυσκολίες στο Δημοτικό.

Σύνταξη: Αφορά τη μορφή της γλώσσας. Εξετάζει τη σειρά και τον συνδυασμό των λέξεων για το σχηματισμό προτάσεων καθώς και τη σχέση των στοιχείων της πρότασης. Με απλά λόγια παιδιά με συντακτικές δυσκολίες αδυνατούν να βάλουν τις λέξεις σε σωστή σειρά για να φτιάξουν προτάσεις.

Μορφολογία: Αφορά τη μορφή της γλώσσας. Η Μορφολογία είναι η γραμματική. Εξετάζει τα άρθρα, τη συμφωνία υποκειμένου – ρήματος, τους χρόνους των ρημάτων, το αντωνυμικό σύστημα , τους των επιθέτων, τις πτώσεις των ουσιαστικών κ.τ.λ.π. Η μορφολογία συνδέεται με τη σύνταξη (Μορφοσύνταξη) .

Πραγματολογία: Αφορά τη χρήση της γλώσσας. Πραγματολογία είναι η μελέτη των τρόπων που χρησιμοποιείται η γλώσσα και γίνεται κατανοητή στον πραγματικό κόσμο. (Π.χ πολλά παιδιά δεν κατανοούν ένα αστείο και δεν έχουν μεταφορική χρήση της γλώσσας). Με απλά λόγια είναι ο τρόπος που χρησιμοποιούμε τη γλώσσα, σε ποιες συνθήκες και σε ποια πλαίσια.

• Νευρολογικά
• Αισθητηριακοί παράγοντες (εάν κάποια από τις αισθήσεις μας δεν λειτουργεί σωστά περιορίζεται η λήψη πληροφοριών) π,χ όραση, ακοή…
• Γνωστικές διαταραχές.
• Γενετικοί παράγοντες(κληρονομικότητα- γονίδιο).
• Περιβαλλοντικοί παράγοντες(φτωχά ερεθίσματα, διγλωσσία)..
• Επίκτητοι παράγοντες(όγκοι, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, μηνιγγίτιδα, εγκεφαλικό επεισόδιο).

Πιο συγκεκριμένα

• Προβλήματα ακοής (προσοχή στις ωτίτιδες).
• Εγκεφαλική παράλυση, εγκεφαλικό επεισόδιο και νευρολογικές παθήσεις(επίκτητοι).
• Κρανιοπροσωπικές κακώσεις( επίκτητες).
• Νοητική Αναπηρία.(γενετικοί)
• Ανατομικές δυσπλασίες ( προγναθισμός, οπισθογναθισμός, σχιστίες χείλους, κοντός χαλλινός, κακή σύγκλιση δοντιών).
• Λειτουργικά προβλήματα των οργάνων της άρθρωσης (μειωμένος έλεγχος των μυών και νεύρων που σχετίζονται με την άρθρωση).
• Παθολογίες του λάρυγγα( π.χ φωνητικά κομβία, πολύποδες).

Μη οργανικά/ Περιβαλλοντικά -Αίτια
Τα άτομα που μεγαλώνουν το παιδί πρέπει να προσφέρουν σωστά γλωσσικά συστήματα. Το παιδί μιμείται την ομιλία των ενηλίκων . Το περιβάλλον πρέπει να δημιουργεί τις απαραίτητες συνθήκες ώστε το παιδί να επικοινωνήσει και να μοιραστεί τις εμπειρίες του λεκτικά. Η συμβολή της οικογένειας και του σχολείου κρίνεται σημαντική.

Διαταραχές άρθρωσης (λειτουργικά προβλήματα των οργάνων της άρθρωσης- έλεγχος και κίνηση των οργάνων που συμμετέχουν στην άρθρωση).

Φωνολογικές δυσκολίες (ακουστική μνήμη, ακουστική επεξεργασία, επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες, περιβαλλοντικοί παράγοντες- διγλωσσία, έλλειψη ερεθισμάτων, γλωσσική καθυστέρηση).

• Διαταραχέςροής της ομιλίας (τραυλισμός, ταχυλαλία).
• ΔΕΠ-Υ.
• Διαταραχές φώνησης.
• ΔΑΦ
• Καθυστέρηση λόγου και ειδικές γλωσσικές διαταραχές (γενετικοί παράγοντες, περιβαλλοντικοί, ακοή, ανατομικές δυσπλασίες, νοητική καθυστέρηση, ).
• Σύνδρομα.
• Νοητική Αναπηρία.
• Βαρηκοία.
• Εγκεφαλική παράλυση.
• Δυσκολίες μάσησης – κατάποσης.
• Σχιστίες (χείλους- υπερώας)
• Γενετικοί παράγοντες.

Χρησιμοποιήστε το παιχνίδι. Παίξτε, χαρείτε και εξηγείστε. Αποφύγετε τη χρήση των πολλών ερωτήσεων στο παιχνίδι. Είναι η ώρα που διασκεδάζει και χαλαρώνει. Δώστε χρόνο στο παιδί σας να σκεφτεί και να εκφραστεί. Επαναλάβετε τη πρόταση του παιδιού σας εμπλουτίζοντάς την.

Το παιδί στη πορεία θα δείτε ότι θα μιμηθεί το πρότυπο αυτό. Συμπεριφερθείτε όπως σε έναν ενήλικα. Μη του μιλάτε μωρουδίστικα. Προφέρετε τις λέξεις όπως πρέπει. Περιγράψτε το παιχνίδι που χρησιμοποιεί. Αποφύγετε τη χρήση των πολλών ερωτήσεων στο παιχνίδι. Είναι η ώρα που διασκεδάζει και χαλαρώνει. Διαβάστε παραμύθια και ιστορίες. Το παιδί μαθαίνει να ακούει, να συνδέει γεγονότα, να αναπτύσσει το λεξιλόγιό του και έτσι δημιουργεί ερωτήσεις και απορίες. Δώστε αντικείμενα να πιάσει, να μυρίσει και να παίξει.

Έτσι θα μάθει να έρχεται σε επαφή με το βάρος, το χρώμα, το υλικό κατασκευής και την αφή των αντικειμένων. Με αυτόν τον τρόπο το παιδί κατανοεί καλύτερα τις περιγραφικές του έννοιες με βιωματικό τρόπο και ενισχύεται ο περιγραφικός του λόγος. Επιβραβεύστε τη προσπάθειά του και όχι τον τρόπο που τα λέει.

Τα παιχνίδια ρόλων (π.χ μανάβης – πελάτης), βοηθούν πολύ στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου και στην ανάπτυξη της προφορικής έκφρασης.

Κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη δως ’ της κλώτσο να γυρίσει παραμύθι για να αρχίσει……
Μια φορά κι ένα καιρό,
Το παραμύθι είχε τη πρώτη θέση στη ζωή των ανθρώπων.
Η καθημερινότητα της ζωής μας μεταμορφώνεται σε μαγικό βασίλειο που όλα είναι κατορθωτά.
Νομίζω πως η προσφορά του παραμυθιού, είναι ακριβώς αυτή: να δίνει κουράγιο και ελπίδα στον ανήμπορο διότι το παραμύθι επιτρέπει στους ανθρώπους να μιλούν μια άλλη γλώσσα, τη γλώσσα της καρδιάς τους.
Μέσα στο απίθανο, στο λογικό και στο παράλογο περνάνε οι άνθρωποι όσα ο νους σκέφτεται και η καρδιά επιθυμεί.
Το παιδί μαθαίνει με βιωματικό, διασκεδαστικό και γαλήνιο τρόπο μέσα από τα παραμύθια.
Εμπλουτίζει τις γνώσεις του, διεγείρει τη φαντασία του, αναπτύσσει το λεξιλόγιο, καλλιεργεί τη κριτική σκέψη, το παιδί μαθαίνει να ακούει και να λύνει τις δυσκολίες της ζωής του.
Στο κόσμο των παραμυθιών όλα γίνονται!
Αυτό ακριβώς είναι το ΜΑΓΙΚΟ!!!!!!!!!!!!!!
Αποτέλεσμα να περνάνε αυτόματα στο παιδί μηνύματα αισιοδοξίας και ελπίδας για τη ζωή έτσι ώστε να επιλύσει μελλοντικά τους στόχους του.
Το παιδί δε γίνεται παθητικός δέκτης αφού ταυτίζεται και αναπαράγει τα μηνύματα που λαμβάνει.
Βάλτε στη καθημερινότητα των παιδιών σας το παραμύθι για να καταφέρετε να εντυπώσετε βαθιά ανεξίτηλα μηνύματα τα οποία θα χρησιμοποιήσει στη ζωή του.

Μποτσέτος Κων/νος
Λογοθεραπευτής

Το λεξιλόγιο του παιδιού αναπτύσσεται συνεχώς και η εξέλιξη του εξαρτάται από τη καθημερινότητα του και τα ερεθίσματα που λαμβάνει.
Δώστε στο παιδί σας καθημερινά- οικεία αντικείμενα αφήνοντας τα να έρθει σε επαφή, να τα πιάσει και να τα επεξεργαστεί.

Για παράδειγμα:

Συζητείστε για το αγαπημένο του φρούτο( πχ: το μήλο):

Αφήστε το να το πιάσει και με τη δική σας καθοδήγηση κάνοντάς του ερωτήσεις να το περιγράψει και να έρθει σε επαφή με τα μεγέθη, την αφή, το βάρος, το σχήμα, το χρώμα και την ομάδα που ανήκουν τα αντικείμενα.

Ερωτήσεις όπως :

Τι είναι?
Σε ποια ομάδα ανήκει?
Ποια είναι η χρήση του?
Τι σχήμα έχει?
Τι χρώμα?
Που το βρίσκουμε?
Που το αγοράζουμε?
Πως παράγεται?
Τι μέγεθος έχει?…..

Στη συνέχεια για να γενικεύσει τις έννοιες αυτές μπορείτε να επεκτείνεται τις γνώσεις του κάνοντας και άλλες ερωτήσεις!

Εξηγείστε στο παιδί ότι κάθε αντικείμενο βρίσκεται σε συγκεκριμένη ομάδα και ότι στην ομάδα αυτή βρίσκονται πολλά αντικείμενα που υπάρχουν γύρω μας.

Εξελίξτε τις ερωτήσεις…….

Ποια φρούτα είναι στρογγυλά, έχουν πορτοκαλί χρώμα, τα τρώμε το χειμώνα, είναι ξινά, γλυκά και άλλα πολλά…..

Προτεινόμενες κατηγορίες- ομάδες αντικειμένων:

Ζώα( ζούγκλας, φάρμας, θάλασσας, δάσους)
Φαγητά (αλμύρα, ψητά, τηγανιτά, θαλασσινά, ζυμαρικά, όσπρια…)
ρούχα(καλοκαιρινά, χειμωνιάτικα, πλεκτά, ..) μεταφορικά μέσα( αέρα, θάλασσας, Στεριάς, γρήγορα- αργά, ), έπιπλα, εργαλεία, ηλεκτρικές συσκευές, σχολικά είδη, Καθημερινά αντικείμενα …

Έτσι λοιπόν το παιδί:

• Ονομάζει αντικείμενα και Εμπλουτίζει τις γνώσεις του .
• Ταξινομεί αντικείμενα ανάλογα με κάποιο χαρακτηριστικό.
• Συσχετίζει και κατηγοριοποιεί έννοιες .
• Γενικεύει τις έννοιες και αναπτύσσει τη κριτική του σκέψη.
• Μαθαίνει να συγκρίνει έννοιες και να χρησιμοποιεί επιθετικούς προσδιορισμούς- περιγραφικές έννοιες .
• Οργανώνει και δομεί το περιγραφικό του λόγο βοηθώντας το αργότερα στην ανάπτυξη της γραπτής έκφρασης!

Ασχοληθείτε και βάλτε στόχο μια ομάδα αντικειμένων κάθε βδομάδα.

Μποτσέτος Κωνσταντίνος

Λογοθεραπευτής